“अवघा रंग एक झाला”.. या विशेष मालिकेतून आपण समाजाला समरस करण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न करणाऱ्या संतांबद्दल आपण जाणून घेणार आहोत…
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज..
“या झोपडीत माझ्या भूमीवरी शहाणे, श्रीमंत सर्व यावे।
यावे न जावे मागे, सर्वत्र सौख्य व्हावे॥”
अशा अत्यंत साध्या पण उदात्त शब्दांतून संपूर्ण विश्वाच्या कल्याणाची आणि समतेची प्रार्थना करणारे राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज हे आधुनिक भारताचे एक थोर राष्ट्रनिर्माते होते. अध्यात्माला अंधश्रद्धेच्या विळख्यातून बाहेर काढून, त्याला समाजसुधारणा आणि राष्ट्रभक्तीची जोड देण्याचे ऐतिहासिक कार्य तुकडोजी महाराजांनी केले.
तुकडोजी महाराजांचा ठाम विश्वास होता की, भारताचा आत्मा खेड्यांमध्ये आहे . जोपर्यंत खेड्यांचा विकास होत नाही, तोपर्यंत राष्ट्राचा विकास होऊ शकत नाही. हाच विचार त्यांनी आपल्या ‘ग्रामगीता’ या अजरामर ग्रंथातून मांडला. महाराजांच्या राष्ट्रकार्याचा आणि विचारांचा गाभा सांगणारा अभंग पुढीलप्रमाणे..
“देव कोठे अंतरी, पहा रे शोधूनिया।
मानवाची सेवा हीच, खरी पूजा जाणाया॥”
“जातिभेद हा तोडावा, एकतेचा मंत्र घ्यावा।
राष्ट्रकार्यासाठी सर्व, जन्म हा सार्थकी लावा॥”
सामाजिक समता आणि अंधश्रद्धा निर्मूलन
तुकडोजी महाराजांचे राष्ट्रकार्य केवळ राजकीय स्वातंत्र्यापुरते मर्यादित नव्हते. समाज आतून पोखरणाऱ्या जातीभेद, अंधश्रद्धा व व्यसनाधीनता या रोगांवर त्यांनी जोरदार प्रहार केला.
व्यक्ती धर्म, कुटुंब धर्म, गाव धर्म, समाजधर्म । बळकट होई राष्ट्र धर्म प्रगतिपथाचा ॥
अर्थात :- जेव्हा प्रत्येक व्यक्ती आपली वैयक्तिक कर्तव्ये, कुटुंबाप्रती असलेली जबाबदारी आणि समाज व गावाप्रती असलेली कर्तव्ये अत्यंत निष्ठेने पार पाडते, तेव्हा त्यातून एक सशक्त ‘राष्ट्र-धर्म’ आकारास येतो आणि देशाला प्रगतीच्या मार्गावर नेतो.
